و هارون افكار عمومى - اگر اين تعبير درست و رسا باشد - را پشتوانه و پشتيبان دارند . و كسى چه مىداند ، شايد اگر آنها را بكشد ، همين افكار عمومى از آنان شهيدى و قديسى بسازد و احساسى حماسى و همگانى بدرقهء او و دين او گردد . و شايد بتوانيم اين رويارويى دشمنانه را از زبان فرعون در آيات قرآن دريابيم : « مرا واگذاريد تا موسى را بكشم و او خداى خود را بخواند ، همانا كه من مىترسم او دين شما را دگرگون كند يا در اين سرزمين فتنه و فساد پديد آرد » . « 1 » چرا كه واژهء « ذرونى » ( - مرا واگذاريد ) نشانگر اين است كه كسانى او را از كشتن موسى بازمىداشته‌اند ، يا در اين كار راى و روى ديگرى داشته‌اند و راى فرعون را نمىپسنديده‌اند ، و حتى دور نيست كه يكى از مشاوران و درباريان فرعون ، در دل خود اين نگرانى و ترس را داشته كه اگر او را آزار برسانند ، خداى موسى از او انتقام بگيرد و يا آنان را به بلا و بيچارگى دچار كند ، چرا كه آنان چون بت‌پرست بودند و به خدايان بسيار باور داشتند ، به آسانى به اين انديشه نيز مىافتند كه موسى هم براى خود خدايى دارد و چه بسا خداى او به يارىاش برخيزد و از دشمنانش انتقام بگيرد . و اين كه فرعون گفت : « و ليدع ربّه » ( - و او نيز و خداى خود را بخواند ) گويا پاسخ و ردّى بر همين پندار اينان بوده است . اگرچه اين سخن گناه آلود فرعون مىتواند نشانگر گستاخى و خودسرى و پرده‌درى او نيز باشد ، آن گستاخى و خودسرى فرعون كه سرانجام در پردهء پايانى داستان ، جزايش را دريافت كرد ، آن گاه كه كيفر خدا جانش را بر باد و تنش را به آب داد . « 2 » از سوى ديگر از قرآن برمىآيد كه در خود دربار فرعون نيز كسى بوده كه به كشتن موسى خرسند نبوده است . [ كسى كه در دل به موسى و خداى موسى ايمان داشته و ايمان خود را از فرعون پنهان مىنموده است ] . اما چون درمىيابد كه فرعون از موسى به تنگ آمده و با درباريان بركشتن موسى هم راى شده است ، پنهان كارى را به كنارى مىنهد و بىپرده با فرعون و درباريان به بگومگو برمىخيزد و آشكارا آنان را از كشتن موسى بازمىدارد و مىگويد : « آيا مىخواهيد مردى را از اين روى كه مىگويد پروردگار من اللّه است ، بكشيد با اين كه نشانه‌هايى آشكار و گواهانى راست از سوى پروردگارتان براى شما آورده است [ شرم كنيد و دست باز داريد كه ] اگر او دروغگو باشد ، خود زيان دروغش را خواهد ديد و اگر راستگو باشد ، [ دست كم ] پاره از آنچه را مژده مىدهد ، به شما خواهد رسيد كه بىگمان خداوند كسى را

--> ( 1 ) . سورهء غافر ، آيهء 26 . ( 2 ) . فى ظلال القرآن ، 5 / 3078 .